حسین پاینده

منوی اصلی آرشیو موضوعی آرشیو ماهانه ...

به درخواست دوستانی که قادر به حضور در کارگاه «نقد ادبی روانکاوانه» نیستند، مؤسسهی بهاران این کارگاهِ دکتر پاینده را توأمان به صورت حضوری و مجازی برگزار میکند.هدف از برگزاری این کارگاه، معرفی نظریهی روانکاوی، بهویژه در حوزهی مطالعات ادبی و هنری، و ترسیم چشمانداز روشنی از مفاهیم بنیادی و روششناسیِ خاص این رهیافت در نقد ادبی است. روانکاوی امروزه یکی از پُرطرفدارترین و مهمترین رهیافتهای نقد ادبی محسوب میشود و شرح و تبیین روششناسیِ آن یک فصل مستقل از همهی کتابهای جدید در حوزهی نظریه و نقد ادبی را به خود اختصاص داده است. این شیوه از نقد ماهیتی میانرشتهای دارد و بهویژه از زمانی در ادبیات کاربرد پیدا کرد که متون اصلی نظریهی روانکاوی در چند دههی نخستِ قرن بیستم بهطور گسترده منتشر شدند. از آن زمان تاک...

متیو آرنولد، شاعر و منتقد ادبی قرن نوزدهم، در مقالهای با عنوان «کارکرد نقد در زمانهی حاضر»، نقد را اینگونه تعریف میکند: «تلاشی بیطرفانه به منظور آموختن و ترویج ارزشمندترین دانستهها و اندیشهها در جهان» (۱۸۶۵، ص. ۳۶). البته این کارِ واقعاً شاقّی است، اما باید به یاد داشته باشیم آرنولد زمانی این مطلب را نوشت که نقد صرفاً به معنای ابراز نظری ذوقی دربارهی این بود که آیا کسی از متن خاصی خوشش آمده است یا نه. او بلندپروازانه میخواست (هرچند توفیق کامل پیدا نکرد) ملاکهای عامی ایجاد کند تا راهنمای منتقدان ادبی باشد و بدین ترتیب کار آنان بیشتر به مطالعهای قاعدهمند شبیه شود تا به حرفهای دورهمی در محافل کتابخوانی. امروزه مفهوم نقد در مراکز دانشگاهی تعریف بسیار خاصتری پیدا کرده است. منتقد ادبی شیوههای تحلی...

اکثر ما انسانها از اوان کودکی با روایت آشنا میشویم. داستان به کودکان کمک میکند تا آنچه را به آنان آموخته میشود یاد بگیرند و اطلاعاتشان را به حافظه بسپرند. روانشناسان این داستانها را درخور بررسی میدانند زیرا به نظر میرسد داستان [علاوه بر سرگرم کردن بچهها] همچنین زندگی را به مخاطبانش میشناساند و بدین ترتیب کودکان را برای دورهی بزرگسالی و ناملایمات جسمانی و عاطفیِ پیش رو آماده میکند. برونو بتلهایم در کتاب کاربردهای افسون از نظریههای زیگموند فروید استفاده کرد تا نشان دهد بسیاری از روایتهای عامیانه، مانند «شنلقرمزی» و «هانسل و گرِتِل»، به مضامینی بسیار شرارتبار و غالباً جنسانی میپردازند. تاریخپژوهان و نظریهپردازان فرهنگی نیز قصههای عامیانه را از نظر دلالتهایشان دربارهی سازوکارهای جوامع مختلف درخو...

باختین نظریهپردازی بود که در شوروی سابق، تحت حکومت استبدادیِ کمونیستهای بهقدرترسیده پس از انقلاب سوسیالیستی سال ۱۹۱۷، دیدگاههایی «غیررسمی» دربارهی ادبیات اشاعه میداد. مطابق با دیدگاه رسمی، آثار ادبی باید شالودههای ایدئولوژیک حاکمیت (مارکسیسم) را برای مخاطبان «توجیه» میکرد. فرض بر این بود که با خواندن رمانها و اشعار و داستانهایی که استثمار پرولتاریا در نظام سرمایهداری را بهوضوح نشان میداد، مردم («خلقهای ستمدیده»، مطابق با واژگان کمونیستها) از بورژوازی منزجر میشدند و با حکومت بهاصطلاح کارگریِ برآمده از انقلاب همراهی میکردند. از این رو، رمانهایی مانند مادر نوشتهی ماکسیم گورکی، یا چگونه فولاد آبدیده شد نوشتهی نیکلای اُسترُوْسکی، بهمنزلهی نمونهی اعلای «ادبیات مردمی» ستوده ـــ و نویسندگانشان حمایت...

در پایان سومین جلسه از کارگاه «نقد رمان با رویکرد باختین» که دیروز برگزار شد، یکی از اعضای کارگاه دربارهی مفهوم «کرونوتوپ» در نظریهی باختین سؤال کرد. این یادداشت کوششی است برای ارائهی پاسخی هرچند فشرده به این پرسش. این پاسخ، هم میتواند برای منتقدان ادبی و پژوهشگران نقد رمان درخور توجه باشد و هم برای رماننویسان صناعتدان و نوآور.ابتدا ببینیم معنای لغوی یا تحتاللفظی «کرونوتوپ» چیست. این اصطلاح (chronotope) از دو ریشهی یونانی مشتق شده است: chron و tope. جزءِ اول یعنی «زمان» و جزءِ دوم یعنی «مکان» (o که بین این دو جزء قرار گرفته، حرف ربط است). پس بهطور تحتاللفظی میتوانیم این اصطلاح را «زمان و مکان» معنا کنیم، اما معادل رسای آن «پیوستار زمانی ـ مکانی» است.همچون دو اصطلاح «مرکزگرا» و «مرکزگریز» که ...

سهشنبه ۲۹ آذر، در مراسم اختتامیهی هفتهی پژوهش با حضور هیأت رئیسه و اعضای هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبائی و هحچنین معاون پژوهشی وزارت علوم، از دکتر حسین پاینده بهعنوان پژوهشگر نمونهی دانشگاه علامه تقدیر به عمل آمد. گفتنی است که این بیستودومین جایزه در کارنامهی علمی استاد نظریه و نقد ادبی دانشگاه علامه طباطبائی بود.برچسبها: حسین پاینده, پژوهشگر برتر دانشگاه علامه بخوانید...

هدف آموزشی این کلاس، مطابق با دستورالعملهای رسمی، یادگیری نحوهی تحلیل آثار ادبی و هنری از منظری جامعهشناختی بود. برای این منظور گلچینی از داستانهای کوتاه و فیلمهای سینمایی (همگی آثاری ایرانی) را کار کردیم. مخاطبان آرامآرام فهمیدند که فراتر از اهداف رسمی و آموزشی، در این کلاس قرار است پیچیدگیها، ظرایف و جنبههای ناپیدای روابط آدمها را بهتر بفهمند. آنها مشاقانه با این هدفِ فرارسمی همراهی کردند و ناگفته پیداست که وقتی مخاطب مشتاق یادگیری چنین موضوعاتی باشد و همراهی کند، برگزاری کلاس برای مدرس آن هم لذتبخشتر میشود. کسانی که در تصویر زیر میبینید چنین مخاطبانی بودند و به گمانم چهرههایشان به همهچیز گواهی میدهد.برچسبها: جامعهشناسی هنر و ادبیات, کلاسهای دکتر پاینده بخوانید...

لاکان برای بیان آراءواندیشههایش سبکوسیاق خاصی را به کار میبرد که باعث سوءشهرت او بهعنوان «نظریهپردازی مغلقگو و دشوارفهم» شده است. با این همه، دیدگاههای او که در واقع بازخوانشی پساساختارگرایانه از مفاهیم روانکاوی فرویدیاند، تأثیر عمیقی در نقد ادبی معاصر باقی گذاشتهاند. ورود به ساحت اندیشهی لاکان نهفقط مستلزم آشنایی با پایهایترین مفاهیم روانکاوی کلاسیک است، بلکه همچنین میطلبد که با زبانشناسی سوسوری و بازنگرشهای پساساختارگرایانهی آن آشنا باشیم. با این اوضاف پیداست که برگزاری کارگاه نقد لاکانیِ فیلم چالشها و دشواریهای خاص خود را دارد. اکثر کسانی که در چنین کارگاهی شرکت میکنند، مشتاقانه میخواهند با روانکاوی لاکانی و کاربرد آن در نقد ادبی آشنا شوند، اما غالباً پیششرطهای فراگیری این نظریه را که اشا...

آنچه خواندید بخشی از ویراست دوم کتاب نظریه و نقد ادبی: درسنامهای میانرشتهای است که تا پایان تابستان با مطالب افزوده و جدید (از جمله فصل جدیدی دربارهی نظریهی باختین در نقد ادبی) منتشر خواهد شد.برچسبها: رمان چندصدا, نظریهی باختین, چندصدایی در رمان بخوانید...

حسین پاینده اخیراً برای تدریس درس دو واحدی «نظریه و نقد ادبی» به دانشجویان دکتری زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه کابل به افغانستان سفر کرد.در کشور افغانستان این درس جزو دروس رسمی و تخصصی رشتهی زبان ...

ساز در دست نوازندهی هنرشناس همچون موجودی زنده است که باید نوازش شود. تصویر زیر را با نگریستن به دستها «بخوانید»....

آنچه در ادامه میخوانید، متن مصاحبهی حسین پاینده با روزنامهی شرق است که در تاریخ ۷ دیماه ۹۸ منتشر شد. دلیل انجام این مصاحبه، انتشار کتاب تحلیل گفتمان کاربردی (نوشتهی آرتور آسا برگر، ترجمهی حسین پ...

کتاب نظریه و نقد ادبی: درسنامهای میانرشتهای با گذشت حدود ۹ ماه از انتشار آن به چاپ دوم رسید. آنچه در ادامه میخوانید، متن مصاحبهای است که به همین مناسبت ناشر این کتاب (سازمان سمت) با حسین پاینده ا...

مصاحبهی حسین پاینده با مجلهی کرگدن دربارهی مفهوم «قهرمان» و «اَبَرقهرمان»آنچه در زیر میخوانید، ابتدا یادداشت محسن آزمودهو سپس متن مصاحبهیحسین پاینده با مجلهی فرهنگیـهنریکرگدناست که در شما...

کارگاه نقد ادبی روانکاوانه که از امرداد ۹۸ در مؤسسهی «فرهنگبان» شروع شده بود، پس از ده جلسه در هفتهی اول مهرماه به کار خود پایان داد. این کارگاه صرفاً به منظور آشنایی با مفاهیم روانکاوی یا نحوهی...

لوریس چکناواریان نه فقط آهنگسازی بزرگ، بلکه همچنین نویسنده و نقاش است. خداوند ایشان را برای جامعهی هنری و ادبی ما حفظ کند....

آنچه در پی میآید، یادداشت سهیلا عابدینی دربارهی کتاب نظریه و نقد ادبی و سپس متن مصاحبهی او با حسین پاینده دربارهی این کتاب است که در شمارهی اخیر مجلهی چلچراغ منتشر شد.کسی که نقد بداند نمیتواند ...

آنچه در زیر میخوانید، مصاحبهی حسین پاینده با مجلهی اندیشهی پویا دربارهی رمان شازده احتجاب نوشتهی هوشنگ گلشیری است که در شمارهی آذر و دی ۱۳۹۷ این نشریه منتشر شده است. ۱. سالهاست که شازده احتجا...

این عکس در دیماه ۱۳۹۷ با دانشجویان دورهی فوقلیسانس که درس «جامعهشناسی هنر و ادبیات» را با من داشتند، گرفته شده است. یکی از دانشجویان خوب این کلاس در پایان اولین جلسه کلاس گفت: «من تا به حال فیلمه...